In het regenwoud van de Democratische Republiek Congo is een voor de wetenschap nieuwe apensoort ontdekt. Likweli, zoals de aap wordt genoemd, heeft een zwarte vacht, maar een onbehaard gezicht met opvallende oranjeroze vlekken rond de mond. Inclusief staart is het dier circa 1,30 meter lang.
De nieuwe apensoort is „pas de vijfde nieuwe soort van Afrikaanse apen die in de afgelopen 75 jaar is ontdekt”, schrijven de onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One. De ontdekking is inderdaad bijzonder, bevestigt primatoloog Constanze Mager, manager conservatie, onderzoek en educatie in Burgers’ Zoo. „Elke week worden wel onbekende soorten insecten ontdekt, maar nieuwe zoogdiersoorten zijn zeldzaam.”
Likweli behoort tot de zogeheten franjeapen (wetenschappelijke naam: Colobinae), een nogal uitgebreide en wijdverspreide onderfamilie. „Van reizen of tv-documentaires kennen mensen misschien de neusapen van Borneo, in Indonesië. Of de heilige apen die in India bij de tempel zitten”, vertelt Mager. Dat zijn wel wat meer verre verwanten van Likweli, die zelf namelijk behoort tot de Afrikaanse franjeapen en nu in de wetenschap iets heet als ‘Congolese franjeaap’ (Colobus congoensis).
Afrikaanse franjeapen hebben een zwarte vacht met witte franjes aan de schouders en de flanken. „Ze hebben zo’n mooie vacht, dat die als enige van alle apen is gebruikt voor bontjassen. Apenbont gold honderd jaar geleden als chic.” Likweli heeft die franjes overigens niet, net als zijn nauwste verwant, de zwarte franjeaap (Colobus satanas).
Deze franjeaap werd al in 2008 voor het eerst gefotografeerd in een betrekkelijk klein gebied langs de rivier Lomami. Hoewel de aap niet compleet op de foto stond, hadden de onderzoekers het sterke vermoeden dat de afgebeelde aap een nog onbekende soort moest zijn. Het duurde vervolgens nog bijna twee decennia, voordat dit vermoeden kon worden bevestigd met onder meer foto’s, genetisch onderzoek en geluidsopnamen.
De duur van het onderzoek verbaast Mager niet. „Het gebied is lastig toegankelijk en de apen leven bovendien teruggetrokken.” Franjeapen als Likweli eten de bladeren van bomen en halen dus niet zoals bijvoorbeeld makaken eten van een composthoop in de buurt van mensen. „Ze hebben niet veel goeds te verwachten van mensen, die de apen bejagen voor hun vlees.” Bovendien leven de apen op ongeveer twintig meter hoogte in de boomtoppen: „Dus als je tegen de zon in naar boven zit te turen, zie je niet zo makkelijk om wat voor aap het gaat.”
Voor hun onderzoek interviewden de wetenschappers tussen 2018 en 2022 de bewoners van meer dan vijftig dorpen, in een gebied dat deels samenvalt met het beschermde Nationaal Park Lomami. Sommigen kenden de aap alleen van zien, anderen hadden ook een naam voor het dier. Zo werd de franjeaap behalve als Likweli ook aangeduid als ‘takkenschudder’. Met behulp van enkele informanten, zoals jagers, deden de onderzoekers meer dan honderd waarnemingen – grotendeels met een camera, enkele malen met geluidsapparatuur.
Genetisch onderzoek werd gedaan op drie dode apen, waarmee de parkwachters stropers hadden betrapt. Dat heeft voldoende bewijs opgeleverd dat Likweli echt een nieuwe soort is, naast de vijf al langer bekende Afrikaanse franjeapen. Likweli deelt een gemeenschappelijke voorouder met de zwarte franjeaap (Colobus satanas), de nauwste verwant, die zo’n 4,3 tot 5,8 miljoen jaar geleden moet hebben geleefd.
Bijzonder aan franjeapen is hun spijsverteringskanaal, zegt Mager, waarmee ze bladeren verteren. „Hun maag heeft meerdere zakken, drie of vier – afhankelijk van de soort. Daarbinnen bestaat een symbiotische samenwerking tussen eencelligen, om de cellulose te kunnen splitsen.” Cellulose is een bestanddeel van bladeren dat zoogdieren normaal gesproken niet kunnen verteren.
Na het eten hebben de apen rust nodig om de darmflora het werk te laten doen, legt Mager uit: „Dus ze houden een vrij lange siësta. Ze springen niet wild in het rond, zoals sommige andere apen doen door de suikershotjes die ze krijgen van rijp fruit.” Omdat er genoeg bladeren te eten zijn, zijn er ook weinig conflicten, vertelt Mager: „Bij vruchten, die schaarser zijn, krijg je al gauw geruzie, zoals bij bavianen en makaken.”
De franjeapen leven in een betrekkelijk klein gebied tussen twee rivieren, dat deels binnen het beschermde nationaal park ligt. Hun voortbestaan wordt bedreigd door de ontbossing, en jacht. „Doordat het leefgebied klein is, gaan de onderzoekers ervan uit dat de populatie ook klein is – en daardoor kwetsbaar”, zegt Mager. De onderzoekers pleiten er dan ook voor om de nieuwe apensoort op de Rode Lijst voor bedreigde diersoorten te zetten.
Intussen hoopt Mager dat er nog meer onderzoek wordt gedaan naar de nieuwe apensoort, bijvoorbeeld naar de manier waarop ze samenleven. Likweli leven in betrekkelijk kleine groepen, zagen de onderzoekers, met gemiddeld zes leden. „Franjeapen in Afrika trekken wel op in groepen met andere apensoorten, waarbij de leden samen onder meer opletten of er geen vijanden aankomen. Ik ben benieuwd of deze soort dat ook doet.” Dat is geen makkelijk onderzoek, beseft ze: „Het is best lastig om die soorten hoog in de bomen te observeren.”
Source: NRC — This article was automatically imported from the source. Read full article at original source →
